Merkez Bankası Meclis Üyesi Kar, dünya ekonomisini anlattı

Afyon Kocatepe Üniversitesi (AKÜ) İktisadi İdari Bilimler Fakültesinin (İİBF) 2023-2024 akademik yılı açılış dersi Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Meclis Üyesi Prof. Dr. Muhsin Kar tarafından verildi.

Muhsin Kar konuşmasında dünya ekonomisindeki güncel gelişmeleri anlayabilmek için dünya ekonomisini şekillendiren ana kurumlar ve bu kurumlar oluşturulurken benimsenmiş felsefe ve anlayışların incelenmesi gerektiğini söyledi. Kar, “İkinci Dünya Savaşı sonrası kurulan yapı üzerinden bir analiz yapıp, o analizle birlikte uygulanan politikaların günümüzde karşı karşıya geldiğimiz ana meydan okumalarındaki nedenleri uygulanan politikaların bir sonucu olarak karşımıza çıkmaktadır” dedi. Kar, İkinci Dünya Savaşı sonrasında dünyada pek çok uluslararası örgütünün kurulduğunu belirterek, şu bilgileri paylaştı: “İkinci Dünya Savaşı sonrası dünyada oluşan yapıda Birleşmiş Milletlerin çatısı altında kurulan ve adının önünde ‘dünya’ olan pek çok kuruluş var. Dünya Sağlık Örgütü veya Dünya Ticaret Örgütü gibi. İkinci Dünya Savaşı sonrası kurulan düzenin genel çerçevesine baktığımızda genellikle sorunların çok taraflı uluslararası kuruluşlar aracılığıyla çözülmesine ilişkin bir temel kabul vardır. Bu kabul insanların eşitliği, özgürlükler, hukukun üstünlüğü ve insan hakları üzerine bina edilmiştir. Piyasaya ekonomisini esas alan, açık piyasa işlemlerini esas alan bu kabulde güvenlik ve iş birliği anlamında iş birliği söz konusudur. Yine liberal demokrasi dediğimiz hem piyasa ekonomisin hem de demokrasinin iç içe olduğu yapıların teşviki ile ilgili hususlar da var.”

‘DENGE GÖZETİLMEYE ÇALIŞILDI’

Kar, İkinci Dünya Savaşı sonrasında oluşturulan anlayışta parasal iş birliği için uluslararası örgütler kurulduğunu anlatarak, Dünya Bankası (WB), Uluslararası Para Fonu (IMF) ve Dünya Ticaret Örgütü (WTO) bu örgütlerin en çok bilinenleri olduğunu aktardı. Kar şunları söyledi: “Bir de parasal iş birliği var. Bu ekonomik düzen kapsamında uluslararası yapının ekonomi ayağı dediğimiz zaman karşımıza 3 tane önemli kuruluş çıkmakta. IMF diye bildiğimiz Uluslararası Para Fonu, Dünya Bankası ve Dünya Ticaret Örgütü bu kuruluşlar. Dünya Ticaret Örgütü 1995’de kuruldu ama onun bir arka planı var. Aslında benzer isimli örgüt 1944’de kurulacaktı ancak dönemin bazı güçlerinin anlaşmayı imzalamaları sebebiyle Dünya Ticaret Örgütü şeklinde değil, GATT olarak bilinen Gümrük ve Tarifeler Genel Anlaşması dediğimiz yapı kuruldu. Dünya ekonomisinin genel kurumsal mimarisi bu 3 temel yapı üzerine bina edildi. Bu yapı oluşturulurken İkinci Dünya Savaşı öncesinde yaşanan derin krizler ve sorunlar bir daha yaşanmasın diye ülke ekonomilerinin içlerinde uygulanacak ekonomi politikalarının yönetimi ülkelere bırakılması, uluslararası boyutunda ise bir denge kurulmaya çalışıldı. Bir ülkenin başka ülkeler ile dış ticaret gibi ekonomik ilişkilerinde bir sorunla karşılaştıklarında bu sorunları çözecek mekanizmalar kuruldu. Dolayısıyla iç iktisadi politikalarla dış iktisadi politikalar arasında bir denge gözetilmeye çalışıldı.”

‘WTO TİCARETİN KURALLARINI BELİRLEMEYE ÇALIŞTI’

Dünya Ticaret Örgütünün uluslararası ticaretin kurallarını belirlemeye çalıştığını anlatan Kar, sözlerini şöyle sürdürdü: “İkinci Dünya Savaşı öncesinde ülkeler çok keyfi ve korumacı politikalar uyguladılar. İsteyen ülke, istediği ülkelere istediği kadar gümrük vergisi veya kota uyguluyordu. Bunların uluslararası ticareti ciddi biçimde engellediği ve bozduğu düşünüldüğü için bunlardan uzaklaşılmaya çalışıldı. Bunun için öncelikle kotaların kaldırılması, gümrük vergi oranlarının düşürülmesi, ‘en çok kayrılan ülke’ argümanın terk edilmesi söz konusuydu. Dolayısıyla bir ülke imtiyaz verdiğinizde Dünya Ticaret Örgütündeki tüm ülkeler de aynı imtiyazlardan yararlanmaya başladılar. Bu uygulamanın sebebi İkinci Dünya Savaşı öncesinde ticarette keyfiliğin çok yıkıcı etkileri olmasına karşı alınan önlem olarak karşımıza çıkıyordu.” IMF’nin ülkelerin kısa dönemli ödemeler dengesi ve cari açıklarından kaynaklanan krizlere kısa dönemde fon sağlamak için kurulduğunu ifade eden Kar, “Uluslararası Para Fonu ülkelerin kısa dönemli ödemeler dengesi açıklarından, cari açıklarından kaynaklanan krizlere kısa dönemde fon sağlamak için kuruldu. Uluslararası parasal istikrarın ilkelerinde buradan yönetilmeye çalışıldı” dedi. Haber Merkezi