DÜNYANIN YEDİ HARİKASI

Kimi zaman yazılarımda yeri geldikçe “Dünyanın Yedi Harikası”ndan söz ediyorum. Sözünü ettiğim dünyanın yedi harikası; insan eliyle inşa edilmiş tarihi ve mimari açıdan en olağanüstü yapıları tanımlamak için kullanılan bir adlandırma ve deyimdir. Bu deyim “antik dünyanın yedi harikası” ve “dünyanın yeni yedi harikası” olarak ikiye ayrılır. Ancak esas olan ve kabul gören “antik dünyanın yedi harikası”dır. Bu konuda ilk düşünce MÖ 5. yüzyılda tarihin babası olarak bilinen Anadolulu Herodot tarafından ortaya atılmıştır. Herodot antik dünyadaki kimi büyük yapıları incelemiş ve bu tür anıtsal yapıların bir listesinin yapılması gerektiği fikrini savunmuştur. Ancak liste MÖ 2. yüzyılda yaşayan Sidon’lu Antipatros tarafından “Dünya’nın Yedi Harikası Üzerine” adlı bir eserde oluşturulmuştur. Antipatros, antik dünyadaki en görkemli yedi yapıyı “Dünyanın Yedi Harikası” adıyla şiirlerinde ve yazılarında listelemiştir. İşte bugün bizim bildiğimiz ve kullandığımız liste budur.

Antipatros’un yaptığı listede yer alan yedi yapıt şunlardır.

1-Keops Piramidi (Mısır): Günümüze değin ayakta kalabilen en eski ve tek harikadır. Keops Piramidi, 4. Hanedanlık döneminde MÖ 2560 yılında Firavun Khufu (Keops) tarafından yaptırıldı. Yapımının 20 yılı aştığı sanılmaktadır. Piramit yapıldığında 145,75 m yüksekliğindeydi. Yapıldığından itibaren 43 yüzyıl boyunca dünyadaki en yüksek yapı olarak kayıtlara geçmiştir.

2-Artemis Tapınağı (İzmir-Selçuk): Tamamen mermerden inşa edilmiş görkemli bir tapınak olup, günümüzde sadece kimi mimari kalıntıları vardır. Selçuk-Efes’te bulunan tapınağın temelleri MÖ 6. yüzyıla dayanır. Tapınak Lidya Kralı Kroisos tarafından başlatılmış 120 senelik bir projenin eseridir. Tanrıça Artemis adına yapılan tapınak MÖ 356 yılında adını ölümsüzleştirmek isteyen Herostratos adında biri tarafından yakılmıştır. Yangından sonra tapınak aynı büyüklükte ve hatta daha görkemli bir şekilde yeniden yapılmış, tapınağın dünyanın yedi harikası listesine giren son hali bu dönemde oluşmuştur. MS 262 yılında Gotların saldırılarıyla zarar gören tapınak MS 401 yılında tamamen yıkılmıştır. Sonraki yıllarda kalan parçaları İngiliz ve Avusturyalılar tarafından yağmalanarak yurtdışına kaçırılmıştır.

3-Halikarnas Mausolos Anıt Mezarı (Muğla-Bodrum): Kral Mausolos için Halikarnas (Bodrum)’da yaptırılan bir anıt mezar olup, günümüzde sadece kalıntıları vardır. Yapımı MÖ 350 yılında tamamlanan anıt mezarın toplam yüksekliği 45 m idi ve dört tarafındaki yontuların her birini ayrı bir heykeltıraş yapmıştı. Anıt mezar yüzyıllar boyunca iyi bir durumda korunduysa da 15. yüzyılda Haçlı Seferleri sırasında bölgeye gelen St. John şövalyeleri inşa ettikleri bugünkü Bodrum Kalesi’nin yapımında anıt mezarın neredeyse tüm taşlarını kullandılar. Sonraki yıllarda geriye kalan kimi önemli yontuları da İngilizler yağmalayarak ülkelerine kaçırdılar.

4-Rodos Heykeli: Güneş tanrısı Helios için Rodos Adası liman girişine dikilen devasa 32 metre yüksekliğinde, demir ve taşla desteklenmiş bronzdan yapılmış bir heykeldir. Yapımına MÖ 292 yılında başlandı ve 12 yıl sürdü. Tamamlandığı MÖ 280 yılından MÖ 226 yılındaki depreme değin yaklaşık 54 yıl ayakta kaldı. MÖ 226 yılında bir deprem sonucunda en zayıf noktası olan dizinden kırılıp neredeyse 900 yıl boyunca heykel harabe halinde kaldı. 654 yılında Araplar Rodos’u fethettiklerinde heykelden kalanları Suriyeli bir Yahudi’ye sattılar.

5-Babil’in Asma Bahçeleri (Irak): Efsanelere konu olan, çöl ortasında yeşilliklerle dolu olduğu söylenen yapı olup, günümüzde yoktur. MÖ 7. yüzyılda Babil kralı Nebukadnezar tarafından sıla hasreti çeken karısı Semiramis için yaptırmıştır. Mezopotamya çölünün ortasında, ağaçlar, akan sular ve egzotik bitkilerin bulunduğu çok katlı bir bahçe biçiminde idi. Yüksekteki bahçeleri sulamak için Fırat Nehri’nden zincir pompalarla su yukarılara çıkarılıyordu.

6-İskenderiye Feneri: Dünyanın en eski ve devasa deniz feneri olup, günümüzde yoktur. Mısır’ın İskenderiye kenti kıyısındaki Pharos Adası’nda Büyük İskender’in komutanı Ptolemy Soter zamanında MÖ 290 yılları sonunda başlamış, ölümünden sonra oğlunun hükümdarlığı zamanında bitirilmiştir. Kentin batı limanında bulunan ve tüccar Sostratus tarafından finanse edilen fener yaklaşık 166 m yüksekliğinde idi ve bugüne değin yapılmış fenerlerin de en yükseğidir. Fener’in en önemli yanı, gündüzleri bile güneş ışığını denize yansıtmak amacı ile tasarlanmış cilalı bronz aynalarıydı. Geceleri aynaların önünde ateşler yakılıyor, böylece aynanın yansıttığı ışık gece yaklaşık 50 km mesafeden görülebiliyordu. Üst kısmı MS 955 yılındaki deprem ve fırtınada yıkılan fenerin gövde kısmı da 1302’de başka bir depremde çökmüştür. 1480 yılında Memlük Sultanı Kait-bay tarafından fenerin olduğu yere yapılan bir kalede malzemeleri kullanılmak üzere fener tamamen yok edilmiştir.

7-Zeus Heykeli: Yunanistan’ın Peloponez bölgesinde yer alan antik Olympia kentindeki Zeus Tapınağı’nın içinde bulunuyordu. Ünlü yontucu Fidyas (Phidias)’ın yapıtı olan ve baştanrı Zeus’u tanımlayan bu heykel yaklaşık MÖ 435 yılında tamamlanmıştır. 12-13 metre yüksekliğindeki heykel ahşap bir iskelet üzerine kaplanan altın ve fildişi parçalardan yapılmıştı. Zeus Heykeli, İstanbul’a götürülmüş ve MS 462 yılında burada çıkan büyük bir yangında yok olmuştur. Bu heykele ait Olympia’da bulunan kimi parçalar 1829 yılında Fransızlar tarafından Paris’teki Louvre Müzesi’ne götürülmüştür.

Antik dünyanın yedi harikasından başka “dünyanın yedi harikası” diye bir liste daha vardır. Bu listedeki eserler İsviçre merkezli New7Wonders Vakfı tarafından başlatılan yarışmayla 6 yıl boyunca internet ve telefon üzerinden yaklaşık 100 milyon kişinin katıldığı halk oylamasıyla oluşturulmuştur. 7 Temmuz 2007’de Lizbon’da ilan edilen ve UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde de yer alan yapılar şunlardır.

1-Çin Seddi (Çin): Çin sınırlarında yer alan binlerce kilometre uzunluğundaki tarihi surdur.

2-Petra Antik Kenti (Ürdün): Kaya oyulmuş mimarisiyle bilinen antik bir yerleşkedir.

3-Kolezyum (İtalya): Roma’da bulunan devasa antik amfitiyatrodur.

4-Chichén Itzá Piramidi (Meksika): Maya uygarlığına ait tarihi piramit ve kalıntılardır.

5-Machu Picchu Antik Kenti (Peru): And Dağları’nın zirvesinde yer alan İnka mirasıdır.

6-Kurtarıcı İsa Heykeli (Brezilya): Rio de Janeiro kentine bakan devasa heykeltıraşlık eseridir.

7-Tac Mahal (Hindistan): Beyaz mermerden yapılmış anıt mezardır.

Bu yedi esere zaman zaman daha başka eserler de 8. harika olarak eklenmektedir. Ancak her şeye karşın geçerli olan yazının başında sözü edilen antik listedir.

Bu arada Antik Çağ’ın bilim yaşamına yön veren yedi ünlü bilgenin yer aldığı “Yedi Ünlü Bilge” listesi vardır. Bu listede Miletli (Aydın-Didim) Thales, Prieneli (Aydın-Söke) Bias, Midillili tiran Pittakos, Rodoslu Kleobulos, Atinalı Solon ve Korinthoslu Periandros yer alır.

Her iki listede yer alanlardan iki yapıt ve iki bilge Anadolu topraklarındadır. Bu da üzerinde yaşadığımız toprakların kültürel zenginliğini ve önemini çok güzel vurgulamaktadır.