Kalem mi keskin, kılıç mı? Şiddet içerikli romanlar susturulmalı mı?

Edebiyat dünyasında kadim bir tartışma, son günlerde yeniden rafların arasından sızıp gündemimize oturdu: “Şiddet içerikli eserler toplumu zehirliyor mu, yoksa bir ayna görevi mi görüyor?” Kimileri bu kitapların toplatılmasını, “susturulmasını” savunurken; kimileri ise sansürün sanatın ölüm fermanı olduğunu haykırıyor.

Peki, sayfaların arasından sızan kan, gerçekten sokağa mı taşıyor?

Yasaklamak Çözüm mü, Kaçış mı?

Bir romanı, içeriğindeki şiddet unsurları nedeniyle susturmak, aslında semptomu tedavi etmeye çalışıp hastalığı görmezden gelmeye benzer. Edebiyat, hayatın sadece güneşli parklarını değil, en karanlık dehlizlerini de anlatmakla yükümlüdür. Dostoyevski’nin Suç ve Ceza’sındaki o tefeci kadının öldürülme sahnesini kitaptan çıkarsaydık, Raskolnikov’un vicdan azabını ve insan ruhunun derinliğindeki o yıkımı anlayabilir miydik?

Şiddet, insan doğasının ve toplumsal gerçekliğin bir parçasıdır. Sanatçıyı bu gerçekliği anlatmaktan men etmek, toplumu bir “fanus” içinde yaşatmaya çalışmaktır ki bu fanus ilk darbede tuzla buz olmaya mahkumdur.

Estetize Edilen Şiddet Tehlikesi

Ancak burada ince bir çizgi var. Tartışılması gereken asıl mesele şiddetin varlığı değil, sunuluş biçimidir. Eğer bir roman, şiddeti bir çözüm yolu olarak kutsuyor, faili kahramanlaştırıyor ve mağdurun acısını bir seyirlik malzemeye dönüştürüyorsa; işte orada edebi bir eserden değil, bir propaganda aracından söz ediyoruz demektir.

“Sanat, rahatsız olanları teselli etmeli, rahatı yerinde olanları ise rahatsız etmelidir.”

Eğer şiddet içerikli bir roman bizi sarsıyor, şiddetin doğası üzerine düşündürüyor ve bizi bu karanlıktan nefret ettiriyorsa, amacına ulaşmış demektir. Susturulması gereken şey edebiyat değil; şiddeti normalleştiren, pornografik bir dille pazarlayan o sığ bakış açısıdır.

Sonuç: Sansür Değil, Bilinçli Okur

Romanları susturmak, düşünceyi hapsetmektir. Çözüm, kitapları yakmak veya raflardan kaldırmak değildir. Asıl çözüm:

• Yaş sınırlandırmaları ve içerik uyarılarının etkin kullanımı,
• Okura, okuduğunu analiz edebilecek eleştirel düşünce becerisinin kazandırılması,
• Eserin sanatsal değeri ile etik sorumluluğu arasındaki dengenin gözetilmesidir.

Şiddet hayatta var olduğu sürece edebiyatta da var olacaktır. Önemli olan, kalemin kılıçtan keskin olduğunu unutmadan; o kalemi yaraları deşmek için değil, o yaraların neden açıldığını anlamak ve iyileştirmek için kullanmaktır.

Unutmayalım ki, kötü kitaplar ancak iyi kitapların ve bilinçli bir toplumun varlığıyla etkisiz hale getirilir; susturularak değil.