KALEDİBİ MESCİTİ YOK OLUYOR

Geçmişten günümüze ulaşan ve gelecek kuşakların emanetleri kültür varlıklarına ne kadar önem veriyoruz ve ne kadar koruyoruz? Bu sorunun yanıtını bir arkeolog olarak ne yazık ki “yeteri kadar değil” olarak verebiliyorum. Ülkemizde yılların ihmali ve değer vermeme sonucu birçok eser yok olup gitmiş, bir bölümü yurtdışına kaçırılmıştır. Bu durum Afyonkarahisar’da da farklı değildir. İldeki çoğu eser bilinçsizce ve ihmal sonucu yok olmuş ve hala yok olmaktadır. Yok olmaya aday eserlerden birisi Kaledibi Mesciti’dir. Eğer gerekli önlemler alınmazsa bu eser birkaç yıl içinde tamamen yok olup tarihe karışacaktır.

Kitabesi olması nedeniyle daha da değerli bir kültür varlığı olan Kaledibi Mesciti Afyonkarahisar kent merkezinde, Yukarı Pazar Mahallesi, Mehmet Efendi Sokağı, 57 Pafta, 515 Ada, 7 nolu Parselde yer almaktadır. Kale’nin güney eteklerinde kalıntıları görülen mescit, dört satırlık yazıtına göre; Miladi 1264 yılında Karamanoğlu Yusuf Bey tarafından yaptırılmıştır. Yusuf Bey’in bu mescidi kaledeki tutsaklığı sona erdiğinde bir şükür ifadesi olarak yaptırdığı söylenir. Mescitin kesme taş kaplamaları Ulu Cami’nin onarımında kullanılmış, yazıtı ise Hoca Turgut tarafından alınarak kendi yaptırmış olduğu Yukarı Pazar Mesciti’nin duvarına konmuştur. Kitabe halen oradadır. Kitabenin Arapça yazıtının okunuşu şöyledir.

1-Kale-nebi sallallahü aleyh ve alihi

2- Men gada ilel mescid veraha ağdellah Leh-cenneti küllema gada evraha

3-Mezzelen minel-cenneti küllema yada ervaha

4- Bena hazel mescit Yusuf Bin Karaman sene selase ve sittine ve sittemie

Hicri 663.  “Rahmân ve Rahîm olan Allah’ın adıyla.

Allah’ın mescitlerini ancak Allah’a ve ahiret gününe iman edenler imar eder.

Bu mescit Karamanoğlu Yusuf Bey tarafından H.663 (Miladi 1264) yılında yaptırılmıştır.”

Mescit 6,0 x 6,70 m boyutlarında kareye yakın planlı olarak tek kubbeli ve düzensiz moloz taş üzerine tuğla kullanılarak inşa edilmiştir. Yüksekliği kesin olarak belli değildir. Girişi kuzey yönünde olan Mescitin iç duvarlarının sıvalı olduğu mevcut batı duvarından anlaşılmaktadır.

Bu mescit ve Kale Mescidi ile ilgili olarak çelişkili bilgiler vardır. Kimi araştırmacılara göre; Yukarı Kale Mesciti ile bu mescit aynıdır. Mısri Camii’ne götürülen mihrap çinilerinin de buradan götürüldüğü savı varsa da bu doğru değildir. Çünkü Evliya Çelebi gibi kimi gezginler Yukarı kalede çinilerle süslü çok güzel bir mescitten (Kale Mesciti) söz etmektedirler. Bu bilgiler ışığında Mısri Camii’ne giden mihrap çinilerinin kaledeki mescitten gittiği ve Kaledibi Mesciti’nin ayrı bir mescit olduğu kesindir.

Kaledibi Mesciti bakımsızlık ve kullanmama nedeniyle zamanla yıkılarak günümüze sadece temel ve duvar kalıntıları kalmıştır. Mescitin restore edilmesi için 2021 yılında Afyonkarahisar Belediyesi tarafından bir çalışma başlatılmışsa da bugüne değin herhangi bir gelişme olmamıştır.

Kaledibi Mesciti’nin perişan durumu 2026

Ne yazık ki bu önemli eser zamana ve doğa olaylarına karşı artık direnemez durumdadır. Batı duvarının bir kısmı 2025 yılı içinde yıkılmıştır. Son birkaç senede özellikle duvarlarda yıkılmalar meydana gelen yapıda ivedi önlem alınmazsa yakın bir gelecekte tamamen yıkılma tehlikesi vardır. Böylece geçmişin emaneti 700 küsur yıllık bu kültür varlığı ihmal yüzünden tarihe karışacaktır. İvedi olarak ilgili kuruluşların bu konu ile ilgilenmeleri ve eseri koruma altına almaları gerekir kanısındayım.